Đó là thời khắc thiêng liêng nhất trong lịch sử dân tộc ta, đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của ách thống trị thực dân, phong kiến, mở ra kỷ nguyên mới – kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.
Để có được bản Tuyên ngôn bất hủ ấy là cả một quá trình đấu tranh gian khổ, trường kỳ của dân tộc ta. Từ giữa thế kỷ XIX, đất nước ta rơi vào ách đô hộ của thực dân Pháp, chịu biết bao đau khổ lầm than. Bao thế hệ người Việt Nam đã đứng lên chống giặc ngoại xâm, từ phong trào Cần Vương, khởi nghĩa Yên Thế, đến Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục… nhưng đều chưa giành được thắng lợi trọn vẹn.
Chỉ đến khi Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh tìm ra con đường cứu nước đúng đắn – con đường cách mạng vô sản, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại – dân tộc ta mới bước sang trang sử mới. Người đã sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930, lãnh đạo toàn dân đoàn kết đấu tranh. Và sau 15 năm đầy hy sinh, thử thách, cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã bùng nổ, giành thắng lợi hoàn toàn, chính quyền về tay nhân dân.
Trong buổi lễ Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã mở đầu bằng việc trích dẫn những tư tưởng bất hủ trong Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ năm 1776 và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp năm 1791. Người khẳng định:
"Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc."
Từ chân lý đó, Hồ Chí Minh khẳng định một cách đanh thép: "Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do độc lập ấy."
Đây chính là lời thề thiêng liêng của dân tộc, là bản tuyên ngôn đanh thép khẳng định với thế giới: Việt Nam từ nay là một quốc gia độc lập, tự do, bình đẳng với tất cả các nước trên thế giới.
Bản Tuyên ngôn Độc lập không chỉ khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mà còn có ý nghĩa to lớn cả trong nước và quốc tế.
Trong nước, Tuyên ngôn đã xóa bỏ chế độ phong kiến tồn tại hàng nghìn năm, đồng thời chấm dứt ách đô hộ gần một thế kỷ của thực dân Pháp. Lần đầu tiên trong lịch sử, người dân Việt Nam được sống trong một chế độ mà quyền làm chủ thuộc về nhân dân.
Trên trường quốc tế, Tuyên ngôn đã khẳng định Việt Nam có đầy đủ tư cách pháp lý của một quốc gia độc lập, góp phần khích lệ, cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi, Mỹ La-tinh. Bản Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh đã trở thành biểu tượng sáng ngời của tinh thần yêu chuộng hòa bình, công lý và quyền con người.
Nhìn lại, chúng ta càng thấy rõ trí tuệ, tầm vóc và công lao vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh – Người đã đưa dân tộc ta từ nô lệ trở thành người làm chủ đất nước. Người không chỉ là lãnh tụ thiên tài của cách mạng Việt Nam mà còn là danh nhân văn hóa kiệt xuất của nhân loại.
Ngày nay, đất nước ta đang trên con đường hội nhập và phát triển. Thành quả ấy chính là sự kế thừa tinh thần bất diệt của bản Tuyên ngôn Độc lập 1945 – tinh thần độc lập, tự cường, đoàn kết và khát vọng vươn lên.
Kỷ niệm ngày Quốc khánh 2/9, mỗi người Việt Nam chúng ta càng thêm tự hào và trân trọng giá trị thiêng liêng của độc lập, tự do. Đó là thành quả từ máu xương của biết bao thế hệ cha ông, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ kính yêu.
Trong giai đoạn hiện nay, chúng ta càng cần đoàn kết một lòng, ra sức thi đua lao động, học tập, rèn luyện, xây dựng quê hương giàu đẹp, văn minh; góp phần cùng cả nước thực hiện thắng lợi mục tiêu: "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".
Bác Hồ từng căn dặn: "Không có gì quý hơn độc lập, tự do." Lời dạy ấy còn vang vọng mãi, soi đường cho mỗi chúng ta trong sự nghiệp dựng xây và bảo vệ Tổ quốc.
Trong niềm xúc động và tự hào, chúng ta nguyện cùng nhau giữ vững ngọn lửa cách mạng, kế tục xứng đáng sự nghiệp của cha ông, để nước Việt Nam thân yêu ngày càng rạng rỡ, sánh vai cùng bạn bè năm châu./.