AI khiến người lao động đau đầu trong công việc. Ảnh: Visier.
Trí tuệ nhân tạo hiện diện nhiều hơn trong sinh hoạt và công việc hàng ngày của nhiều người. Trong thị trường lao động ngày nay, kỹ năng sử dụng AI gần như trở thành thiết yếu để tăng năng suất và giữ cạnh tranh. Nhiều quản lý kỳ vọng nhân viên có khả năng dùng AI trong công việc hàng ngày, và bắt đầu thêm yếu tố này vào phần mô tả công việc.
Áp lực để không bị tụt lại
Những năm trở lại đây, thành thạo AI đã trở thành một trong những kỹ năng quan trọng, gần như thiết yếu trong thị trường. Trong báo cáo Việc làm tương lai (2025) của Tổ chức Kinh tế Thế giới, AI và Big data (dữ liệu lớn) là hai kỹ năng được dự đoán tăng mạnh trong vòng 5 năm tới, theo sau đó là an ninh mạng.
Nhiều bài đăng tuyển nhân viên mảng công nghệ hiện nay đều cần các kỹ năng trên. Thậm chí, những mảng không chuyên như marketing, PR đôi lúc cũng có yêu cầu ứng viên biết AI để tối ưu hoá quy trình làm việc. Theo khảo sát của Microsoft & LinkedIn (2024), 75% người lao động cảm thấy áp lực phải học AI để không bị tụt lại.
Tuy vậy, hiện nay chưa có nhiều trung tâm đào tạo, chuyên gia uy tín trong lĩnh vực, khiến việc học AI trở nên bất tiện, khó khăn. Cảm giác FOMO (nỗi sợ bị bỏ lỡ) ngày càng gia tăng khi việc sử dụng AI không giảm tải khối lượng công việc như đã hứa hẹn. Thực tế, ứng dụng AI - tuỳ trường hợp, sẽ không giúp giải quyết nhanh hơn, mà còn tăng thêm khối lượng công việc cho người dùng.
Việc ứng dụng AI mang đến khả năng xử lý tác vụ nhanh hơn, nhưng trong một vài trường hợp có thể làm giảm kỹ năng chuyên môn của người dùng. Mặt khác, việc ứng dụng công nghệ không thể diễn ra ngay lập tức. Trong bối cảnh thị trường bất ổn và sa thải hàng loạt, người lao động càng cảm thấy áp lực phải tích hợp AI vào cuộc sống. Một số cho biết điều này giống như đang phải làm thêm một công việc thứ hai.
Học AI như công việc thứ hai
Ngoài tăng khối lượng công việc do AI, các nhân viên đang phải đối mặt với tình trạng làm thêm 2-3 đầu việc do cắt giảm. Nghiên cứu của Stanford cho thấy AI cũng thay thế phần nào đó số lượng công việc hiện nay, đặc biệt là công việc yêu cầu kinh nghiệm tối thiểu.
Do đó, trong khi một số lo lắng không theo kịp tiến bộ công nghệ, số khác phải làm công việc gấp nhiều lần so với trước đây. Sự thay đổi nhanh chóng này đang ảnh hưởng đến sức khoẻ và chế độ làm việc của người lao động. Áp lực phải trau dồi kỹ năng AI đang vô hình chung làm gia tăng sự bất an trong môi trường làm việc.
Hiệu quả ngược khi dùng AI
Suy giảm năng lực từ lâu được dự đoán là hệ quả đi kèm với sự phát triển của khoa học công nghệ, đặc biệt trong thời gian gần đây khi AI ngày càng làm được nhiều việc hơn. Trong bối cảnh đó, các nhà khoa học đặt mối quan tâm lên ảnh hưởng của AI đến kỹ năng chuyên môn của người dùng. Đa số nghiên cứu cho rằng AI vừa giúp con người nâng cao, mặt khác cũng làm suy giảm khả năng làm việc (deskilling). Tuy nhiên, trường hợp hai thường xuyên xảy ra hơn. Điều này xuất hiện khi AI đảm nhận phần lớn của công việc, đặc biệt nếu người dùng chỉ chỉnh sửa hay giám sát, không tham gia vào sáng tạo, phân tích sâu.
Dùng AI đúng cách
Nếu AI được xây dựng để hỗ trợ, chứ không thay thế hoàn toàn, người dùng có thể vẫn phải phát triển kỹ năng đánh giá, sửa lỗi, phán đoán. AI chỉ nên sử dụng để đưa ra gợi ý hoặc phác thảo ý tưởng mẫu. Người dùng cần giữ thói quen phân tích, đặt câu hỏi, phản biện với kết quả AI đưa ra. Để làm được điều này cần có kiến thức sâu rộng về lĩnh vực, cũng như công nghệ đang dùng.
Dùng AI không có gì sai, quan trọng là hiểu sâu về thứ đang dùng.
Tư duy phản biện là kỹ năng cần thiết khi dùng AI. Ảnh: Globalbiz Outlook
Trong thời đại ngày nay, một người có thể phải làm nhiều công việc cùng lúc, việc sử dụng AI ra sao để vừa tối ưu hoá thời gian, và không đánh mất bản thân giữa hàng ứng viên khác đang trở thành bài toán hóc búa cho người lao động./.
Bài viết tổng hợp từ Tạp chí điện tử Tri Thức.